To zdanie wielu osobom może wydawać się zaskakujące. Często wyobrażamy sobie samotność jako brak rodziny, przyjaciół czy kontaktu z innymi ludźmi. W rzeczywistości samotność jest czymś znacznie bardziej złożonym.
Można mieszkać z rodziną, regularnie spotykać sąsiadów i nadal odczuwać głęboką samotność. Z drugiej strony niektórzy seniorzy mieszkający sami czują się spełnieni i mają poczucie bliskości z innymi.
Samotność nie zawsze oznacza bycie samemu. Często oznacza brak poczucia zrozumienia, bliskości i więzi z drugim człowiekiem.
Dlaczego seniorzy są szczególnie narażeni na samotność?
Wraz z wiekiem życie naturalnie się zmienia.
Przejście na emeryturę oznacza utratę codziennych kontaktów zawodowych. Dzieci zakładają własne rodziny i mają coraz mniej czasu. Pojawiają się problemy zdrowotne, które utrudniają wychodzenie z domu. Niektórzy doświadczają śmierci partnera, rodzeństwa czy wieloletnich przyjaciół.
Każda z tych zmian może stopniowo zawężać świat społeczny seniora.
Problem polega na tym, że samotność często rozwija się powoli. Nie pojawia się nagle. Czasem zaczyna się od rzadszych spotkań, rezygnacji z zajęć czy ograniczenia aktywności poza domem. Z biegiem czasu coraz trudniej wrócić do wcześniejszych kontaktów.
Samotność wpływa nie tylko na psychikę
Wiele osób traktuje samotność wyłącznie jako problem emocjonalny. Tymczasem badania pokazują, że długotrwała samotność może wpływać również na zdrowie fizyczne.
Osoby doświadczające przewlekłej samotności częściej zgłaszają obniżony nastrój, problemy ze snem, większy poziom stresu oraz pogorszenie jakości życia. Niektóre badania wskazują również na związek między samotnością a szybszym pogarszaniem się funkcji poznawczych.
Mózg człowieka został stworzony do życia wśród innych ludzi. Relacje społeczne są jedną z podstawowych potrzeb niezależnie od wieku.
„Nie chcę nikomu przeszkadzać”
Jednym z najczęściej powtarzanych przez seniorów zdań jest:
„Nie będę dzwonić, bo pewnie są zajęci”.
„Nie chcę nikomu zawracać głowy”.
„Mają swoje życie”.
Choć takie myślenie wynika często z troski o bliskich, może prowadzić do coraz większego wycofania.
Warto pamiętać, że większość rodzin nie oczekuje od seniorów samodzielnego radzenia sobie ze wszystkim. Czasami jeden telefon, krótka rozmowa czy zaproszenie na spacer mogą być początkiem odbudowy relacji.
Małe kroki mają znaczenie
Kiedy ktoś przez dłuższy czas czuje się samotny, może mieć wrażenie, że nic nie da się zmienić.
Tymczasem poprawa nie zawsze wymaga rewolucji.
Czasem wystarczy:
- zadzwonić do dawno niewidzianej osoby,
- zapisać się na zajęcia dla seniorów,
- regularnie wychodzić na spacer,
- odwiedzić lokalny klub seniora,
- porozmawiać z sąsiadem,
- zaangażować się w wolontariat.
Najważniejsze jest stopniowe wychodzenie z izolacji.
Samotność nie jest powodem do wstydu
Wiele osób unika rozmowy o samotności, ponieważ odbiera ją jako oznakę słabości. Tymczasem jest to doświadczenie, które może spotkać każdego człowieka.
Potrzeba bliskości, rozmowy i bycia ważnym dla innych nie znika wraz z wiekiem.
Wręcz przeciwnie – dla wielu osób starszych relacje stają się jednym z najważniejszych źródeł poczucia bezpieczeństwa i sensu życia.
Kiedy warto poszukać pomocy?
Jeżeli samotności towarzyszy długotrwały smutek, utrata zainteresowań, wycofanie z kontaktów społecznych, problemy ze snem lub poczucie beznadziei, warto porozmawiać ze specjalistą.
Wsparcie psychologiczne nie jest przeznaczone wyłącznie dla osób w kryzysie. Czasami już sama możliwość rozmowy z życzliwą i uważną osobą pomaga spojrzeć na swoją sytuację z innej perspektywy i znaleźć nowe sposoby radzenia sobie z trudnościami.
Na zakończenie
Samotność nie zawsze jest widoczna. Często kryje się za słowami „wszystko w porządku”, za zamkniętymi drzwiami mieszkania i za codzienną rutyną.
Dlatego warto pamiętać, że czas poświęcony drugiemu człowiekowi może być jednym z najcenniejszych prezentów, jakie możemy mu dać.
Czasami jeden telefon, jedna rozmowa lub jedno spotkanie mają większą moc, niż nam się wydaje.
Autorka artykułu: Karolina Wielgo – psycholog, konsultacje psychologiczne dla seniorów
Zobacz również:
Samotność, obniżony nastrój i wycofanie mogą czasem przypominać problemy poznawcze lub je nasilać. Dlatego warto przeczytać także: